Door Nancy Allison

De meeste mensen kiezen hun vakantie aan de hand van tegenstellingen. Als ze in een koud gebied wonen, gaan ze graag naar een bestemming waar het warm is. Lagelanders gaan skieën, terwijl woestijnbewoners de zee opzoeken. Ik laat mijn maag kiezen. Het eten waar ik zo van houdt, nodigt me constant uit om hun vaderland te bezoeken om te komen eten, dus wat kan ik anders? Mijn maag en ik proberen wel zoveel mogelijk samen te beslissen. Afgelopen zomer kozen mijn man en ik voor Kalamata, het vaderland van de heerlijke zwarte olijven uit Griekenland. Ze hebben me jarenlang gesmeekt vanaf de ringvinger van Griekenland’s handvormige Westelijke eiland, de Peloponnese. Natuurlijk eten we thuis geïmporteerde kalamatas van de supermarkt, maar de tijd was aangebroken om ze in hun eigen gebied te eten. Dus toen iedereen zich richting Athene begaf voor de Olympische Spelen, vlogen wij naar Kalamata om ons bezig te houden met onze eigen favoriete sport.

Bergen met olijven
Vanuit Londen was het maar een tweeënhalf uur durende vlucht. We vlogen over Frankrijk, Duitsland, snel over Oostenrijk, over de punt van Italië en toen verdween de aarde voor een laken van kabbelend azuurblauw water. Piepkleine zeilboten doken zo nu en dan op en weg waren ze! We gingen snel rechtsaf en daar waren de bergen, vol met knobbelig groen vilt.

En de olijfbomen! Alleen al bij het aangezicht van de olijven stond het water in mijn mond.

Niet iedereen heeft zo’n duidelijke reactie als ik, maar niemand arriveert op de Griekse eilanden zonder de olijfgaarden op te merken. Terwijl we door de Taiyetos bergen reden naar ons huis voor de komende twee weken, werden we gegroet door steile rotsen en geweldige groeven, beboste stukken met wildgroeiende kruiden en duizenden, duizenden olijfbomen.

Met dank aan Athena
Afgaande op de mythe, kwam de olijf naar Griekenland door de godin Athena. In een wedstrijd met Poseidon om het recht over de hoofdstad, moesten de twee goden het meest originele en bruikbare cadeau voor de stad bedenken. Poseidon gooide zijn staf tegen de rots van Acropolis en er spoot zout water uit; Athena stampte met haar voet en er begon een olijfboom te groeien. De vader van de goden wist dat dit een goed cadeau was en Athena won. De stad werd naar haar vernoemd en de olijfboom is sinds die tijd in Griekenland gebleven.

Geworteld in de geschiedenis
Van de “Olea europaea var sativam” wordt gezegd dat deze oorspronkelijk groeide in het Oostelijk deel van het Mediterraans gebied rond 3.000 voor Christus. Het heeft zich sindsdien uitgebreid in het Mediterraans gebied, deels te danken aan de Romeinen die de boom plantten overal waar zij zwierven. De Grieken hebben de olijf volledig ingewijd in hun cultuur gedurende duizenden jaren. Een vaas van klei volledig gevuld met olijven, dat gevonden is in het Minoan paleis van Zakros, dateert uit de 16e eeuw. Homer noemde rond 800 voor Christus de olijf “vloeibaar goud”. En Solon(639-559 voor Christus), de grote wettenmaker van Athene, gaf voor het ontwortelen of kappen van een olijfboom zelfs de doodstraf. Dit was verschrikkelijk, maar Solon zei “Het grootste en rijkste, de remedie voor alle levenssituaties is het fruit van de olijfboom”.

Je moet je bedenken dat de Grieken destijds afhankelijk waren van de olijf voor hun dagelijkse voeding. Ze gebruikten de olijf voor van alles; van medische behandeling tot de verlichting in huis. Solon zou vandaag de dag dezelfde dingen zeggen, maar met andere redenen: verschillende onderzoeken hebben aangetoond dat het eeuwenlang eten van olijven in combinatie met groentes, granen en fruit de Grieken de gezondste harten ter wereld heeft gegeven.

Koning Kalamata
Maar terug naar de start van dit verhaal, de Kalamata is een variant van de Olea europaea var sativa genaamd Kalamon. Van de boom wordt gezegd dat het de bron van de meest-geliefde olijf in Griekenland is en in de heuvels naast de stad wordt onderhouden door de regering van Kalamata. Ruw, knoestig maar nog steeds levenskrachtig, blijft de oude hengst al 800 jaar overeind en kan het klaarblijkelijk nog honderden jaren doorgaan.

De Kalamatra-regio (ook wel Messinia genoemd) is het thuis van 15 mijoen olijfbomen bestaande uit 2 belangrijke varianten: de opa Kalamatra (de grote paarsgekleurde “Kalamon” ) en de kleine Koroneiki die alleen wordt gebruikt voor haar olie. Per jaar produceren ze samen meer dan 60.000 ton olijven, laten zij 300 oliemolens draaien en voorzien ze 40.000 mensen van werk .

De meeste olijfbossen op de Peloponnese worden organisch verbouwd. Ze worden tussen november en februari geoogst; een arbeidsintensief proces dat tot voor kort met de hand werd gedaan. Kalamantas rijpen aan de boom tot ze een paarse kleur krijgen, terwijl de Koroneiki groen blijft en een mooie diepgroene kleur aan de olie geeft. Kalamantas worden gezout en een aantal maanden met rust gelaten totdat ze verpakt en verkocht worden als olijfolie. Koroneiki-olijven worden vermalen door granietstenen en worden gefilterd door een hydraulische pers of van elkaar gescheiden voor een centrifugerende kracht.

Vloeibaar goud
Sinds de oudheid wordt olijfolie gemengd met kruiden en gebruikt om haar en lichaam van mannen en vrouwen te parfumeren. Atleten gebruikten het om hun spieren indrukwekkender over te laten komen wanneer zij streden in de Olympiade. Olijfkransen werden gebruikt om bezoekers te kronen als een symbool voor hun wapenstilstand, welke altijd werd gehouden tussen de strijdende partijen gedurende de Spelen.

Wanneer er vrede heerste op de slagvelden, was de concurrentie op de Olympische velden hevig. Niet alleen om indruk te maken op de goden, van wie de Grieken zeker wisten dat ze keken, maar ook om een gewilde prijs te winnen: olijfolie. De winnaar van de belangrijkste wedstrijd, de voetrace, ontving de grootste prijs van allemaal: 2.5 ton olijfolie om te exporteren of te verkopen zoals hij wilde.

Dat was veel olijfolie. Maar Grieken consumeren veel meer olijfolie dan gemiddeld; vandaag de dag ongeveer 20 liter per persoon per jaar. Dat is twee keer zoveel als de Spanjaarden en de Italianen. En de Peloponesen? Zij consumeren bijna twee keer het Griekse gemiddelde; een overweldigende 35 liter per persoon per jaar. En de hoeveelheid olijven die een Griek eet liegt er ook niet om. Hun geschreven gemiddelde consumptie is 3 kg per persoon per jaar.

Olympisch fruit
Wellicht dat ik mijn consumptie ook op moet schroeven, nu ik geleerd heb dat olijven vol zitten met vitamine E en carbolzuren en maar drie tot vier calorieën per stuk bevatten. Het is een lastige snack om te laten staan, tenzij je op je zoutinname moet letten. De olijven bevatten namelijk 2 procent zout.

Deze zorg over het sodiumgehalte geldt niet voor olijfolie, omdat deze geperst wordt uit onbehandelde olijven. Extra-virgin olijfolie in het bijzonder bevat nog alle vitaminen, essentiële vetzuren en krachtige antioxidanten.

Omdat het rijk is aan onverzadigde vetzuren (voornamelijk olieachtige zuren), helpt olijfolie je cholesterol en bloeddruk te verlagen. Dit effect geldt vooral wanneer het overige vetten in de voeding vervangt en in combinatie met groenten, fruit, granen en weinig vlees wordt gegeten.

Ik moet toegeven dat mijn maag en ik, uitkijkend over de zee, nu voor de verandering eens niet dachten aan calorieën of cholesterol. We wisten alleen dat thuisgebakken brood gedoopt in de olijfolie, voorafgegaan door Kalamata en gevolgd door een slokje koude, droge witte wijn geweldig smaakte. Het beste is dat we erachter kwamen dat het eten van Kalamatas in hun vaderland goed en echt voelt. Zo hebben we eindelijk onthouden "yasas" te zeggen in plaats van “hallo” en krijgen we zelfs een "yassas" terug. Als ik voor mijn maag en mezelf spreek, kan ik niet anders zeggen dan dat we het sterk aanraden.